Onprettige gedachten die maar blijven terugkomen, vage angst, onrust, in een kringetje ronddraaien: iedereen piekert weleens. Piekeren is niet altijd slecht of ongewenst, maar je kunt er behoorlijk last van hebben. Wat is het precies, waaraan kun je piekeren herkennen en wat kun je doen?
Piekeren is niet hetzelfde als denken. Het is een gemoedstoestand, met als kenmerk een pessimistische gedachtestroom die niet te stoppen valt. Die gaat gepaard met onprettige gevoelens als angst, onzekerheid, neerslachtigheid, onrust en agitatie.
Wat is piekeren?
Kenmerkend aan piekeren is dat het nergens naartoe gaat. In je hoofd draai je voortdurend in een kringetje. Piekergedachten gaan over iets onprettigs in verleden, heden of toekomst. Iets wat zou kunnen gebeuren maar wat je wilt vermijden, bijvoorbeeld. Of iets dat is gebeurd waarvan je zou willen dat het anders was. Het proces van piekeren zoekt naar een manier om de onprettige situatie te voorkomen of ongedaan te maken.
Dat leidt tot niets, want het verleden is voorbij en de toekomst laat zich niet voorspellen of beheersen. Maar het werkelijke probleem van piekeren ligt ergens anders. Het proces van piekeren gaat eigenlijk helemaal niet over de situatie zelf. Het is een reactie op de onprettige gevoelens die het denken aan die situatie oproept. Piekeren is erop gericht om die onprettige gevoelens weg te maken, op te lossen, te vervangen door opluchting en rust. De piekeraar probeert zichzelf gelukkig te denken.
Maar zo werkt het niet. In het algemeen kun je zeggen dat elke emotie of gedachte die je probeert weg te duwen zal groeien. Dus als je bijvoorbeeld angst of spijt probeert “weg te denken”, zul je er alleen maar meer last van krijgen.
Wanneer krijg je last van piekeren?
Een belangrijke factor in het ontstaan van piekergedachten is stress. Als we stress ervaren, staan we in de overlevingsstand. Onze geest is dan gericht op het identificeren van problemen en het zoeken naar oplossingen. Het vermogen om te onderscheiden wanneer dat zinvol is en wanneer niet staat dan juist op een lager pitje. Dat is eveneens het geval als onze mentale weerbaarheid lager is, bijvoorbeeld door slaapgebrek, ziekte, slechte voeding of lang op je telefoon of op Netflix zitten.
Piekeren is niet per se slecht
Piekeren is volstrekt normaal. Iedereen doet het wel eens. Het is ook zeker niet alleen maar slecht of nadelig. Pessimistische gedachten helpen ons bijvoorbeeld om veiligheidsmaatregelen te nemen en om lessen te trekken uit het verleden. Maar vaak of lang piekeren is onnodig en onprettig. Het werkt verlammend, en werkt meer piekeren in de hand. Veel piekeren is een symptoom van onder meer depressie en gegeneraliseerde angststoornis.
Wanneer hulp zoeken?
Als je meer piekert dan je zou willen, is het een goed idee om hulp te zoeken. Piekeren is goed te behandelen. Als je piekergedachten hebt over bepaalde onderwerpen of thema’s, zonder dat je daar uren of zelfs dagen mee bezig bent, kun je terecht bij een coach/counselor zoals ik. Als je echt vaak en langdurig piekert en je merkt dat je moeite hebt om uit bed te komen of de dag zinvol te besteden, kun je het beste naar de huisarts gaan.
Omgaan met piekeren
Zoals je hebt gelezen, is piekeren een reactie op een onprettig gevoel. Het proces is erop gericht om dat gevoel weg te maken, waardoor het juist sterker wordt. De oplossing voor piekeren begint ermee om niet meer te vechten tegen het gevoel, maar het te erkennen. Je kunt de spijt, het berouw of de woede voelen om wat er in het verleden is gebeurd. En je kunt stilstaan bij het feit dat je bang bent dat er iets ergs zal gebeuren.
Het kan een beetje tegennatuurlijk voelen om deze gevoelens toe te laten. Logisch, want het piekerproces was juist heel druk bezig om ze juist weg te duwen. Maar laat je niet uit het veld slaan: het kan gewoon, en je kunt er beter in worden door te oefenen.
Tips tegen piekeren
Het belangrijkste om je te herinneren als je last hebt van piekeren is dat je gedachten niet per se waar zijn. Je hersenen zijn bezig met een gevoel te beheersen en dat werkt niet. In plaats daarvan kun je bijvoorbeeld het volgende doen:
- Spreek je uit. Vertel kort waar je over piekert tegen iemand die wil luisteren. Je kunt het ook opschrijven. Bedenk dat er geen oplossing hoeft te komen; het gaat erom, dat je je eigen gedachten van buitenaf kunt bekijken.
- Schrijf het probleem op en formuleer drie dingen die je kunt doen om het op te lossen of te voorkomen. Zo zet je het op enige afstand.
- Maak contact met de gevoelens onder het piekeren. Hoe voelt je lichaam? Waar voelt het onprettig, strak of gespannen? Blijf er vriendelijk bij met je aandacht, zonder er iets aan te veranderen. Je kunt er eventueel “naartoe ademen”. Deze vaardigheden horen tot de kern van mindfulness.
- Kom in beweging. Sporten of andere lichamelijke activiteit helpt je in het nu te komen, in het lijf en uit het hoofd.
Wil je de oorzaken van piekeren aanpakken? Neem vandaag nog contact op voor een intake.